یک راهکار حیاتی برای دور نگه داشتن علائم آلزایمر

خواب عمیق می‌تواند روند افت سلامت مغز را که در نهایت به بیماری آلزایمر منجر می‌شود، به تعویق بیندازد.

در مطالعه‌ای که روی ۶۲ سالمند سالم از نظر شناختی انجام شد، پژوهشگرانی از University of California, Berkeley، Stanford University و University of California, Irvine دریافتند افرادی که تغییرات مغزی مرتبط با آلزایمر را نشان می‌دادند، هرچه خواب عمیق بیشتری داشتند، در آزمون‌های حافظه عملکرد بهتری از خود نشان می‌دادند.

این یافته مستقل از میزان تحصیلات و فعالیت بدنی بود؛ دو عاملی که در کنار ارتباطات اجتماعی، از عناصر شناخته‌شده‌ی «تاب‌آوری شناختی» در سالمندی به شمار می‌روند.

در مقابل، افرادی که تغییرات مغزی مشابهی داشتند اما خواب عمیق کمتری تجربه می‌کردند، در همان آزمون‌ها عملکرد ضعیف‌تری داشتند. جالب آن‌که در افرادی که رسوبات مغزی اندکی داشتند، میزان خواب تفاوت چشمگیری ایجاد نمی‌کرد.

در مجموع، نتایج این پژوهش که در مه ۲۰۲۳ منتشر شد، نشان می‌دهد داشتن خواب شبانه‌ی عمیق و باکیفیت می‌تواند به کاهش افت حافظه‌ای که با شروع زوال عقل پدیدار می‌شود کمک کند.

خواب عمیق؛ قایق نجات حافظه

«Matthew Walker»، عصب‌شناس دانشگاه برکلی، می‌گوید: «می‌توان خواب عمیق را مانند یک قایق نجات در نظر گرفت که حافظه را روی آب نگه می‌دارد، به‌جای آن‌که زیر وزن آسیب‌شناسی آلزایمر فرو برود.»

او اضافه می‌کند: «این موضوع بسیار هیجان‌انگیز است، چون می‌توانیم درباره‌اش کاری انجام دهیم. حتی در سالمندان هم راه‌هایی برای بهبود خواب وجود دارد.»

خواب بد؛ هم عامل خطر، هم نشانه بیماری

این پژوهش یافته‌های مطالعات پیشین را تأیید می‌کند که نشان داده‌اند اختلال خواب با تجمع پروتئین‌های آمیلوئید-بتا در مغز همراه است.

اما موضوع پیچیده است: خواب نامناسب هم می‌تواند عامل خطر آلزایمر باشد و هم یکی از علائم آن. بنابراین تشخیص رابطه علت و معلولی آسان نیست. افزون بر این، ممکن است تجمع پروتئین‌های آمیلوئید-بتا صرفاً نشانه‌ای از بیماری باشد، نه علت اصلی آن.

با این حال، سطح این پروتئین‌ها معمولاً به‌عنوان نشانگر آلزایمر استفاده می‌شود، زیرا پژوهش‌ها نشان می‌دهند آمیلوئید-بتا و پروتئین دیگری به نام «تاو» می‌توانند دهه‌ها پیش از بروز علائم، در سلول‌های مغزی انباشته شوند.

پژوهش‌های پیشین گروه واکر نشان داده بود تجمع قابل‌توجه آمیلوئید-بتا در مغز سالمندان می‌تواند خواب عمیق – که به آن خواب موج‌آهسته بدون حرکات سریع چشم (NREM slow-wave sleep) گفته می‌شود – را مختل کند و عملکرد حافظه را کاهش دهد.

چرا بعضی‌ها با وجود رسوبات مغزی بالا، افت کمتری دارند؟

با این حال، برخی افراد حتی با وجود سطوح نسبتاً بالای آمیلوئید-بتا، افت شناختی کمتری را تجربه می‌کنند. برای بررسی علت، پژوهشگران امواج مغزی شرکت‌کنندگان را هنگام خواب ثبت کردند و روز بعد از آن‌ها آزمون حافظه گرفتند.

در میان افرادی که سطح رسوبات آمیلوئید-بتا در اسکن مغزی‌شان مشابه و بالا بود، داشتن یک خواب شبانه‌ی خوب تفاوت تعیین‌کننده‌ای در عملکرد شناختی ایجاد می‌کرد.

نکته مهم این بود که این اثر فقط در مرحله خواب موج‌آهسته بدون حرکات سریع چشم دیده شد، نه در سایر مراحل یا فرکانس‌های خواب.

در افرادی که میزان مشابهی از رسوبات آمیلوئید-بتا داشتند، خواب عمیق بیشتر با حافظه بهتر همراه بود.

آیا افزایش خواب عمیق می‌تواند واقعاً از مغز محافظت کند؟

برای پاسخ قطعی، به مطالعات بلندمدت‌تری نیاز است تا بررسی شود آیا افزایش خواب عمیق در طول چند سال می‌تواند با وجود افزایش آمیلوئید-بتا، عملکرد شناختی فرد را حفظ کند یا خیر.

با این حال، این پژوهش به مجموعه گسترده‌ای از مطالعات می‌پیوندد که نشان می‌دهند خواب می‌تواند یک عامل خطر قابل‌تغییر برای آلزایمر باشد؛ عاملی که شاید با فراهم کردن فرصت پاک‌سازی مواد زائد انباشته‌شده در طول روز، از تغییرات مولکولی زیان‌بار جلوگیری کند. همچنین کیفیت خواب، نه فقط مدت آن، اهمیت دارد.

«Zsófia Zavecz»، نویسنده اصلی این مطالعه از دانشگاه برکلی، می‌گوید:

«داشتن سطحی از آسیب‌شناسی مغزی به این معنا نیست که حتماً دچار علائم شناختی یا مشکلات حافظه خواهید شد.»

او تأکید می‌کند حتی اگر تغییرات مولکولی نشان‌دهنده پیشرفت به سمت آلزایمر باشند، عوامل سبک زندگی می‌توانند مانند سپری محافظ عمل کنند – و یکی از مهم‌ترین آن‌ها خواب، به‌ویژه خواب عمیق، است.

خواب طبیعی بهتر از قرص خواب؟

این مطالعه کوچک همچنین نشان می‌دهد چرا خواب طبیعی باکیفیت احتمالاً گزینه بهتری نسبت به مصرف قرص‌های خواب است.

پژوهش‌های دیگر نشان داده‌اند مصرف‌کنندگان قرص خواب سطح پایین‌تری از پروتئین‌های آمیلوئید در مایع مغزی-نخاعی دارند؛ مایعی که شب‌ها مغز را شست‌وشو می‌دهد.

اما این داروها عوارض جانبی دارند و ممکن است فرد را بیشتر وارد خواب‌های سطحی کنند تا مراحل عمیق خواب.

چگونه خواب عمیق‌تری داشته باشیم؟

زَوِچ توصیه می‌کند برای داشتن خواب بهتر:

• از مصرف قهوه در ساعات پایانی روز خودداری کنید،

• فعالیت بدنی منظم داشته باشید،

• پیش از خواب از صفحه‌نمایش‌ها فاصله بگیرید،

• و دوش آب گرم بگیرید.

در حالی که شما خوابیده‌اید، دانشمندان همچنان با جدیت در حال بررسی پیچیدگی‌های بیماری آلزایمر هستند؛ بیماری‌ای که میلیون‌ها نفر در سراسر جهان را تحت تأثیر قرار داده است.

و شاید یکی از ساده‌ترین و در دسترس‌ترین ابزارهای ما برای محافظت از مغز، چیزی باشد که هر شب تجربه‌اش می‌کنیم: خواب عمیق و باکیفیت.

اشتراک گذاری